Chương 1 Bắc Thuộc Lần Thứ Nhất (207-111 trước Công lịch)
Phạm Văn Sơn

BắcThuộc Thời Đại  Nhà Triu

 

 

BắcThuộc Lần Thứ Nhất

(207-111 trước Công lịch)

 

 

 

1) Triu vương

 

2) Triu Văn vương

 

3) Triu Minh vương

 

4) Triu Ai vương

 

5) Triu Dương vương

 

 

 

Theo các Việt sử chữ nho quc ng từ xưa đến nay, Bắcthuộc chia ra làm 5 thi kỳ, kể từ nhà Hán lấy Nam Việt ca con cháu Triệu Đà (111 trưc C.L.) đến năm Khúc Tiên chúa gây nền tự chủ cho dân tc chúngta (906 sau C.L.).

 

Gần đây nhiều hc giả xét lại vấn đề này cho rng Bắc thuộc (lần thứ nhất) phải kể từ khi Triệu Đà chiếm c Âu Lạc (207 trưc C.L.), chúng tôi cũng tán thành nhận đnh này xác đáng Triệu Đà mt ng nhà Tần, dòng i ni Trung Quc xâm ng c ta để làm thuc đa thì việc ngoại thuc phải kể từ khi Triệu Đà đặt chân vào đất Việt. Đng thời, ta phải bỏ nhà Triệu ra ngoài cun s c nhà mi hp lý. Trái lại, coi Bắc thuộc thời đại bắt đầu từ nhà Hán lấy Đế quc Nam Việt (111 trưc C.L.) tức là đặt nhà Triệuvào mt triều vua chínhthống ca dân tc Việt Nam.

 

Chúng tôi đề nghị chia Bắc thuộc ra làm 5 thi kỳ n sau này:

 

-- Thời kỳ thứ nhất:K từ Triệu Đà thôn tính Âu Lạc (207 trưc C.L.) đến năm 111 trưc Công Lịch con cháu nhà Triệu bị dứt.


 

 

-- Thời kỳ thứ hai: K từ năm 111trưc C.L. nhà Tây Hán đặt nền đô hộ Giao chỉ đến năm 40 sau C.L. cuc cách mạng giải phóng dântc do hai Trưng nh đạo. Chúngta đưc mt thời kỳ đc lập tuy ngắn ngi từ năm 40-43 sau C.L..

 

-- Thời kỳ thứ ba: K từ năm 43 đến năm 544,nưc ta b lệ thuc về nhiều vương triều Trung Quc, bắt đầu nhà Đông Hán đến Nam Bắc Triều. Qua năm 544 nhà Tiền Lý ra đi đến thi Hậu Nam Đế tan (602) thi kỳ tranh thủ vận động đc lập.

 

-- Thời kỳ thứ tư: K từ 603 đến năm 906 c ta thuộc về nhà Tùy, nhà Đường, sau giai đoạn này Khúc Thừa Dụ ba đi, ơng Diên Nghệ 14 năm, Kiều Công Tiễn

i, Ngô Quyền 3 đi mt thời 12 s quân, cộng tất cả 62 năm rimi đến Đinh Tiên Hoàng nhất thống c Nam, Từ đóni Việt Nam kế tiếp nhau cai tr lấy c Nam.

 

-- Thời kỳ thứ năm:Tức thời nhà Minh chiếm cứ nưc ta (1407-1428).

 

 

1- Chỗ Rẽ của Lịch Sử Âu Lạc

 

Trong khi Văn Lang biến thành Âu Lạc thì tấn bi kịch đẫm máu c mắt ca hội Trung Quc đã kéo dài trên 600 năm, dưiđi nhà Chu, t từ hạ màn. NhàTần ra đi nền thống nhất ca dân Hán thành hình. Ri triều đại Tần Thy Hoàng đã đánh dấu lịch sử c Trung Hoa bng mt chế độ cùng tàn ác. Vi chế độ này ngưi ta thihành mt chính thể tuyệt đi chuyên chế bạo liệt: chôn hc trò, đt sách nho để ngudân,để diệt trừ mầm loạn bên trong, xây Vạn Lý về pơng Bắc bằng "xương máu ca hàng triệu sinh linh để đề phòng "ngoại ha",dựng cung A Phòngnht ba ngàn gái đẹp để tận ởng lạc thú nhân sinh, tung ra trên 50 vạn quân về pơng nam mở rộng ơng vực Hán Tc..., tất cả mi s việc nầy đều nc vi quyền li đại chúng nên binh hùng tướng mạnh, thành Vạn sau này cũng chng bền vững đưc bao lâu. Ri nhà Tần đ, nền phong kiến Trung Hoalại mt phen nữa tơi bi như tro bi. Giữa lúc này trên ni đa, Hán tc lâm vào thế biến thì các quan lại biên cương cũng thay lòng đi dạ.

 

Nhâm Ngao Triệu Đà cát c bấy lâu Nam Hải nghe loạn Trần Thắng bên kiagiảiNam Lĩnh liền nẩy ý mun lập riêng mt triều đình miền Nam thôn tínhÂu Lạc nữa. Quý Tỵ năm thứ 50 (năm thứ hai đi Tần Nhị Thế) Nhâm Ngao khi gần chết đã khuyên Triệu Đà li dng thời cơ dựng nền tự chủ pơng Nam. Chẳng bao lâu viên huyện lệnh Long Xuyên(thuc quận Nam Hải) đã ngang nhiên xưng ơng, đi haiquậnQuế Lâm Nam Hải ra c Nam Việt, chưa phỉ chí, Triệu Đà còn nhìn sang Âu Lạc nữa.

 

Theo Việt Nam S c trang 29 nói khi Tần mở cuc Nam chinh An ơng ơng xin qui phc nhà Tần thế nên Âu Lạc b đi ra ợng Quận. Cui trang này tác giả V.N.S.L. lại nói: "Năm thứ 50 đi vua An ơng ơng Triệu Đà đem quân sang đánh Âu Lạc..."

 

Theo chỗ suy cứu ca chúng tôiqua các c sử c các tài liệu do các hc giả hiện

đại sưu tầm chẳng thấy chỗ nào nói An Dương vương xin qui phc nhà Tần hết. xem


 

 

ngay V.N.S.L. ta cũng thấy điều không ổn, vì nếu An ơng ơng đã qui phc nhà Tần thì ợng Quận cũng n Quế Lâm Nam Hải đã đặt dưi quyền ca bn Nhâm Ngao, Triệu Đà ri, đâu còn phải sau này cất quân đi đánh nữa. Phải chăng đây mt sự mâuthuẫn ca V.N.S.L.?

 

Hay đây chỉ là mt sự thầnphc về tinh thần chăng?

 

Cũng không, vìchẳng sách nào nói như vậy. Tóm lại, ta ch thể tin như trên đây sau cuc chinh phc ca nhà Tần, nh ởng ca Tần chưa ra khi đất Quế Lâm và Nam Hải. vậy khi Triệu Đà dựng xong c Nam Việtmi lo kiêm tính cả Âu Lạc.

 

Trưc khi ng ơng, Triệu Đà truyền hịch đi các cửa ải Hoàng ph, ơng Sơn, Hoàng Hác nói rằng cuộc biến loạn đang xảy khắp nơi, triều đình xa biên cương, hai quận Quế Lâm Nam Hải cần phải tự chủ để đi phó vi tình thế. Các quận huyện đềuởng ng. Đà liền cho giết hết các quan lại ca nhà Tần đã đặt ra đưa tay chân ca mình lên sau đó đem quân đi đánh Âu Lạc.

 

Cuc chinh phc Âu Lạc đến nay chưa gì rệt trong các sử sách. Cóthuyết nói rằng bui đầu Triệu Đà đánh Âu Lạc b thất bại sau xin kết làm thân giavi An ơng ơng. Ri sau này nhân An Dương Vương chnh mảng việc nưc. Triệu Đà đem quân đánh úp. Âu Lạc mất, do cuc diệt vong ca Âu Lạc mi nảy ra mt thiêntình s đầy máu c mắt giữa Trng Thy, con trai Triệu Đà Mỵ Châu, congái An Dương ơng.

 

sao ta đã thấy về thực tế An ơng ơng mất nưc. Theo Thiên"Triệu Đà đem binh uy hiếp biên thùy và lấy ca cải dụ dỗ hai x Mân Việtvà Tây Âu Lạc nên saikhiến đưc họ."Việc này xảy ravào năm thứ 9đi Hán Cao Đế.

 

 

2- Chính Tr của Triu Đà Trên Đất Giao Chỉ

 

Sau khi chinh phc đưc Âu Lạc, Triệu Đà không áp dng chế độ pơng Bắc,ý giả cho rằng dân Âu Lạc vn khó cai tr hơn dân Nam Việt (tại Quảng Đông và QuảngTây). Đà chỉ chia Âu Lạc ra thành hai quận Giao Chỉ Cửu Chân. Cól quận Giao Chỉ gm hết đa phận Bắc Việt mt phần đất phía Nam tỉnh Quảng Tâynữa. mi quận, Đà đặt mt quan Điển S để coi việc chính trị, hành chính, mt quan Tả ng coi việc quânsự, còn các quý tc bản xứ vẫn giữ đưc thái ấp trị dân như cũ. Con cháuca ThụcPhán ở đất Tây Vu, trung tâmđiểm Loa thành vẫn đưc ng ơng (Tây Vu vương) đưc biệt đãi hơn cả. Chế độ Triệu thuc xét như vậy không quá khắtkhe không thay đi đi sống ca dân tc Lạc Việt bao nhiêuvcác phương diện. Chúng tôi nói như vậy khôngphải căn c vào chỗ Triệu Đà đóng kinh đô ở Phiên Ngung (Quảng Tây) tập trung hết thảy các hoạt đng chính trị, quân s kinh tế đây, xét về chính tr ca Giao Chỉ Cửu Chân. Hai x này bây gi về chế độ thực tế chỉ hai x phụ dung ca Đế quc Nam Việt i quyền họ Triệu, Giao Chvẫn giữ đưc đầy đủ các tính quc gia, tinh thần c hữu ca nó. Lại nhân cuc thay trò đi cảnh hai x này đưc thêm sự mở mang kinh tế chấn ng nông nghiệp. Điều đóphảinhận li cho dân bản đa.


 

 

tuy s sách không nói nhiều về việc cai trị i thi Triệu Đà hay dở thế nào ở đất Giao Ch nhưng ta tin chắc rằng họ Triệu đã đi đãi dân Giao Chỉ không khác vi nhân dân hai quận Quế Lâm, Nam Hải. Họ Triệu coi Giao Chỉ Cửu Chân là giangsơn riêng ca mình không như nhà Hán, nhà Đưng trưc sau đó đã sự phân biệt Trung Hoa ngoại di do s phân biệt này các quan lại Tàu nhờ chỗ triều đình xa biên cương tha hồ vét đầy túi tham, vì vậy máu nưc mắt ca chúng ta đã đổ ra rất nhiều. Trái lại Đà mun các đất đai ca Đế Quc Nam Việt mạnh tiến bộ để sự nghiệp ca ông pơng Nam đưcvững vàng lâu bn.

 

 

3- Nam Vit Tây Hán

 

Nam Việt lúc bấy giờ đã mạnh về quân sự, về chính trNam Việt cũng thiết lập đưc miqui mô, khiến Hán triều phải thắc mắc. Điều này rất d hiểu Triệu Đà không những mt nhà ớng tài mà lại còn mt nhà chính tr khôn ngoansâu sắc, nếu so sánh ông vi những ngưi đng thời tại Trung Quốc, l ông cũng không thua kém ai.(Xem cách ng đi, tiến thoái saunày giữa ông vi Lc giả, phái viên ca Hán triều cử sang Nam việt). Ông lo m mang Nam Việt mc đích không chịu lệ thuc về Trung Quốc, gây cơ sở riêng đủ tính cách đc lập giữa lúc Lưu Bang bên Tàu đánh đổ nhà Tần dựng nên nhà Tây Hán. Nhân tâm Trung Quc hướng c vào họ Lưu n mt cứu tinh đã từ lâu họ bị ngt ngạt trong cái không khí"bạo Tần". Lần này vi ngưi anh hùng đất Bái nền thống nhất lĩnh thổ s thống nhất nhân tâmmi hiệu lực thật sự, do đó Triệu Đà 13 năm sau đành chịu xưng thần vi Hán chúa.

 

Năm Ất Tị (196 trưc Công Lịch ) Hán Cao T phái Lc Giả sang chiêu dụpơng Nam. Nhà Triệu bấy giờ đã ra đi đưc 12 năm ri nhà Hán cũng đưc 11 năm. Trong cuc gặp gỡ Hán s đã mt giai thoại như sau: Triệu ngi thản nhiên khisứ Hán ti. Lc Giả vn tay chính khách ngoại giao rất tài nhưng trưc thái độ kiêu căng ca họ Triệu, ông vẫn bình tĩnh. Ông nói: "Nhà Vua hẳn Hán đế bây giờ đã bình định đưc toàn cõi Trung nguyên, thế lực ra sao không phải bàn. M mả bà con thân thích ca nhà Vua cả châu Chân Đnh, nay nhà Vua không chịu thụ phong,không tiếp sứ, cái hại trưc mắt hẳn nhà Vua cũng trông thấy..." Vũ ơng thấy li sgiảquyết liệt tuy cách diễn tả điều li hại vẫn mềm dẻo liền niềm nở c xuống tiếp sứ cưi nói rằng: "Tiếc thay ta không khi nghiệp ở Trung Quc!".

 

Do c chỉ này ta hiểu Triệu Đà bấy giờ trong thâm tâm cũng thấy rằng sao Hán vẫn mạnh hơn Nam Việt. Hán chỉ cần s thần phc ca phương Nam để Trung Quc có mtuy thế về tinh thần đi vi các ngoại biên thôi. Thực ra Hán cũng chẳng mong đòi hi buc n, Hán vừa gây dựng s nghiệp, thế còn đang hăng, chống lại Hánchỉ có hại, huống hồ Nam Việt so vi Hán triều vẫn thể thua cả lượng lẫn phẩm.

 

Cuc bang giao Hán Việt êm đẹp đưc mt thời, đến năm Mậu Ngọ (185 trưc C.L.

) Hán Cao T qua đi, triều chính nhà Hán trải qua mt cuộc khủng hoảng. V Cao Tổ là Hậu cưp ngôi ca Huệ Đế. Chính s ngửa nghiêng Lã Hậu nghe li dèm pha bãibviệc thông sứ vi Vũ ơng lại còn ra lệnh cấm ngưi Hán không đưc buôn bán đồ vàng,đồ sắt các dụng c canh nôngvi dân Nam Việt. Tóm lại mi việc giao dịch về chính trị và kinh tế đều đoạn tuyệt hết.


 

 

Vũ Vương lấy làm bất bình, ngờ Trưng Sa ơng thêu dệt điều kia nọ vi Hu, mt mặt tự xưng Nam Việt Hoàng Đế (Mậu Ngọ năm 25 tức năm 5 đi Hán Cao Hậu), để tỏ ý đứng ra ngoài vòng l thuc ca Hán triều, mt mặt cất quân đánh vào quận Tràng sa khu vực cai trị ca Tràng Sa ơng (Quận Tràng Sa vào đa hạt Hồ Nam bây gi, chắc nơi giáp gii ca đất Nam Việt ).

 

Phản ng đó kích thích Hán triều khá mạnh nên hai năm sau năm Canh Thân, Cao Hậu phái Long Lân hầu Chu Táo đem quân qua Nam Việt trả thù. Thy thổ pơng Nam không thích hp vi Hán quân, nên h m đau, chết hại rất nhiều.Vchiến sự quân Hán cũng không tiến đưc bưc nào đáng kể. Kịp ti Cao Hậu mất (năm 180 trưc C.L.) Hán triều xét việc Nam chinh không liliền ra lệnh bãi binh. Vũ Vương bấy giờ nhất thống pơng Nam,sau vụ này uy danh càng lng lẫy. Họ Triệu từ đó đànghoàng dùng mi nghi thức Hoàng Đế nờng n sánh đôi vi Hán Đế ở Trung Quc.

 

Họ mất, HánVăn Đế lên ngôi, cuc bang giao Bắc Nam lại tiếp tc. S thần phc ca Đế Quc Nam Việt thu đó rất quan hệ cho uy tín ca các ơng triều Trung Quc, dường như vương triều nào không Nam Việt trong vòng lệ thuc ca mình thì vương triều đó không rệt chúa tể bn pơng, mặc dầu "Thiên Triều Trung Quc"vẫn coi khinh dân tc miền Nam "Nam man"cũngnhư đã gi giống ni bên kia Vạntrưng thành Hung hay "Phiên Ngung" hoặc "Rợ H". S miệt th đó đã tỏ cái tínhkiêu ngạo ca ơng triều Trung Quctuy ngay trong thi đó sau này, lịch sử từng chng dẫn nhiều phen, vương triều Trung Quc đã thất lỡ vận điêu đứng vì bọn "man di mi r" đó: Mông c chiếm Trung Hoa, Mãn Thanh vào làm vua TrungQuốc, Thường Kiệt nhập Tng, Trần ng Đạo bại nguyên,Nùng Trí Cao đánh chiếm Hoa Nam V..V....

 

Hán triều lại phái Lc Giả sang Nam Việt biết rằng xứ này i quyền điều khiển ca mt danh ớng xưa kia ca Trung Quc luôn mấy chc năm đã càng ngày càng mạnh, huống hồ vàng thau đã phen thử lửa, vậy áp dụng mtgiải pháp chính tr có lihơn mt giải pháp quân sự.

 

Ri Lc Giả mang mt bức thơ những li lẽ rất nn nhặn, nhờ vậy đôi bên

Hán Việt lại ni tiếp cuc hoà hiếu.

 

 

4- Hi Vit Nam Dưới Thời Triu Đà

 

Triệu Vũ Vương mất năm Giáp Thìn (137 trưc C.L.) làm vua đưc 70 năm, thọ 121 tuổi. S nghiệp ca Vũ Vương thế nào, ti nay Lịch S không có biên chép rệt lắm, ngaycả sự nghiệp ca các Vuađi Hng Bàng.

 

Ta chỉ biết đại khái rng i thi Triệu Đà, mi tổ chức chính trị, kinh tế, hi và văn hóa ca Nam Việt đều rập theo đúng khuôn khổ ca Trung Quc.

 

Vi Triệu Đà ta thấy hi Việt Nam bắt đầu tiến do s phát triển về nông nghiệpnhsự cải thiện ca nghệ thuật canh tác trưc đây còn quá thô sơ (nghề săn bắn, chài lưi bấy giờ vẫn còn thịnh). Họ Triệu nhập cng i cầy sắtđể thay cho lưi cuc bng đá trau, cho dùng trâu thay vào sức ngưi, đem gia súc từ Tàu qua để mở mang việcchăn nuôi, nhờ vậy sinh sản ợng tăng gia gấp bi ; s phát triển về văn hóa,


 

 

chính trị, quân s cũng do cái bản nh hơn ni ca họ Triệu đã thúc đẩy dân tc Việt Nam lên mt bưc đáng kể, nếu ta nhớ rằng i đi Hng Bàng ngưi Việt Nam vẫn chưa thoát ly hẳn tình trạng bán khai, mi điều còn trình độrất thấp kém trưc khi nưc ta nithuc về pơng Bắc.

 

S tiến hóa về các phương diện trên đây tuy còn ít i nhưng cũng đã làm nảy nở ít nhiều ý thức quốc gia ca ngưi Việt, nhất sau những cuộc xát bằng quân s ngoại giao vi Hán triều trong thi Hậu cầm quyền. Ý thức quốc gia đó qua các triều đại sau càng thêm mnh do những cuộc đảo ln chính tr Trung Quc trên đất Việt. Ý thức quốc gia còn nảy nở trong những giai đoạn ni Việt đc lập, tự ch tự cường nữa. Tóm lại, ta thể nhìn nhận ni cắm cái mc đầu tiên trên đưng tiến hóa ca chúng ta tưng Triệu Đà. Còn nói rằng dân Việt nên biết ơn s nghiệp caTriệu Đà hay không thì ta thấy rằng họ Triệu đã mang hết tài năng thi thố trên đất Việt ch do mt ch trương kiến tạo mt giang sơn giàu mạnh cho mình cho con cháuchớ họ Triệu đâu ý phụng sự mt d tc.

 

 

5- Những Vua Kế Nghip Triu Đà

 

Vi những trang trên đây, ta thấy Triệu Đà khôn ngoan, tài gii thế nào, điều này không ai chi cãi, nhưng đến đi con cháu tiếc thay lại quá đn hèn. Ta than cho họ Triệu đã dầy công xây dựng mt đế quc uy thế tại phương Nam, đưc Trung Quốc kiêngnể, biệt xử thì ta lại không khi bun cho dân tc chúng ta vừa bc khởi đưc mtgiai đoạn lại bị TrungQuc nhân sự bấtlực ca con cháu Triệu Đà đè bẹp ngay xuống.

 

Vũ Vương truyền ngôi cho cháu đích tôn H, con trai Trng Thy Mỵ Châu tức là Triệu Văn ơng, tại vị đưc 12 năm. Văn Vương tính tình nhu nhưc, tài năng thấp kém lên ngôi đưc hai năm thì bị quân Mân Việt (Phúc Kiến)xâm lăng miền biên cương. không đủ sức chống chọiđưc vi quân Mân Việt, Văn Vương liền phái ngưi sang cầu cứu Hán triều, Hàn An Quc ơng Khôi đưc lệnh Hán Đế đem quân đánh Mân Việt. Quân MânViệt khiếp uy Hán triều sinh ni phản,giếtquốc ơng lấy đầu dâng np. Nam Việt tránh đưc cái ha Mân Việt thì lại lần đi vào mt mi nguy khác, nghĩa là do s ln xn giữa Nam Việt Mân Việt, nhà Hán hiểu rằng con cháu TriệuĐà bất lực liền ng ngay đến việc chiếm nt mảnh đất phương Nam để mở rộng ơng vực Đế Quc. Ta thể tin rằng Hán triều khi đó chắc mạnh lắm nên quân Hán chưa ti Mân Việt thì bên tronghàng ngũ quân Mân đã sự ri loạn sau đó có cuộc nội phản. Sauvụ Mân Việt bấy giờ chẳng mất đất đai thì cũng ít nhất phải ng thn, tức lệ thuc về Hán, Hán Đế liền tính chiếm nt Nam Việt, xét hi lúc bấy giờ cùng thuận tiện. Khi Triệu Đà cònsng Hán Đế có baogi dám nghĩ ti việc này.

 

Giải quyết xong vấn đề Mân Việt, Hán Đế phái luôn ngưi Trang Tr sang dụ Triệu VănVương vào chầu. Ai không nh cái li vua chư hầu vào chầu Thiên T thi Xuân Thu chiến quc! Thi đó mt thời đại loạn, vua chẳng ra vua (thi Đông Chu khi sắp tàn) tôi chẳng ra tôi, trật tự hi đảo điên, mạnh đưc yếu thua, lnhiếp bé, cho nên tc ti chầu hầu Thiên t ( phongtc này ch áp dng cho bn nc tiểu) nhà vua không đến chầu thì phải cho con đi thay thế để tỏ lòng trung tín, đó không


 

 

kể chuyện xưng thần nạp cng hàng năm theo thường lệ. Ngưi làm con tin khi bgiữ lại 5 hay 10 năm không đưcquay v xứ s, trừ dịp may cuc biến c chínhquốc. Lệ đó đến đi Hán vẫn còn truyền lại ; Hán Đế đòi Triệu Văn Vương sang chầu xem Nam Việt phản ứng chăng nếu không có phản ng tức Nam Việt chịu hoàn toàn lệ thuc vào Trung Quc. Triệu Văn Vương ươn hèn, nhu nhưc tất nhiên không dám trái ý "Thiên triều" còn quần thần ca nhà vua khi đó rất lúng túng. Ngưi ta nhớ lại Triệu Vũ Vương lúc còn sống đã nói: "Th nhà Hán cho đủ lệ, chớ nên sangchầu sang chầu ítcó cơ về". Nghĩa đi vi Hán phải xử theo li "kính nhi viễn chi".

 

Cực chng đã, Văn Vương phái Thái tử AnhTề đi thay. Anh T luôn tại đất Hán 10nămcó thừa, trong khi đó Hán triều tha hồ làm mưa nắng với triều đình Nam Việt. Năm Bính thìn tức năm 125 trưc Công lịch, Văn Vương mất, Anh Tề mi đưc quayvquê hương để ni ngôi.

 

 

6- Đế Quc Nam Vit Sụp Đổ

 

i năm sng trên đất Hán,Anh Tề dan díuvi mt cô gái điếm ở đất Hàm Đan tức Thị. Sau này, Anh T trở nên Triệu Minh Vương, Thị cũng theo về Nam Việt.Minh Vương cũng ch ngôi đưc 12 năm thì thở hơi cui cùng năm Mậu thìn (113 trưc C.L.). Con Thái t Hưng lên thay thế giữa bui ấu niên. Th đưc tôn làm tháihậu đóng vai chỉ đạo cho Triệu Ai Vương.

 

Hán triều lúc nàyrấtchăm chú đến ni tìnhNam Việt, nhiên Nam Việt miếng mi ngon, thịt béo. hi tt đã đến bi Ai Vương đã kém, con cũng lại chẳng hơn cha, cháu lại đang trong vòng thơ dại. Thảm hại hơn nữa, chính s Nam Việt lại ngưi đàn chen vào, triều thần lại thiếu kẻ xuất sắc. Hán triều ng ngay đến việc lấy hẳn Nam Việt. Lần này việc thôn tính thể chắc chắn dễ dàng hơn, không phải cần đến binh đao. Cũng năm Mậu Thìn ấy, Hán Đế pháisgiả An Thiếu Quý sang Nam Việt d Ai Vương sang chầu, bn Chung quân biện sĩ, làm chức Gián nghị Đại phu sang tuyên cáo li dụ ấy. Theo kế hoạch bn Ngy thần làm dũng sĩ phụ để quyết định; Vệúy Lộ Bác Đức đem binh đóng đn Quế ơng đi hiệu lệnh ca sứ giả, giữ nhiệm vụ hậu tập. Quân đi tiên phong do Hàn Thiên Thu Nhạc (em thị) điều khiển, tiến vào cõi Nam Việt đánh phá các ấpnhỏ cách thành Phiên Ngung 40 dặm...

 

Tóm lại, mưu ca Hán triều đem vua Nam Việt thái hậu ra khi bờ cõi, ri chiêuhàng triều đình Nam Việt, nếu không xong thì quân đi sẳn sàng tập công ngay tứckhắc. Việc đánh phá ca Hàn ThiênThu ý tiên báo triều đình Nam Việt chính sách ca Hán Đế, nếu Nam Việt không chịu khuất phục.

 

An Thiếu Quý nhân vật thế nào, quan trng chăng? Y tình nhân ca Cù ththuở trưc khi thị còn kỷ nữ. Y xin lãnh s mạng đó, do hai mc đích công và tư. Ri những việc phải đến đã đến: Hằng ngày y ra vào cung cấm thông vi Cù th không kể điều ngang tai chướng mắt ngưi Nam Việt. Y lại xúi m con Ai Vương đem Nam Việt dâng nhà Hán, việc này đưc mẹ con Ai Vương ởng ng.


 

 

Nhưng mt ngưi đã không chịu cáitrò "Về Hán" ấy, là Thái phó L Gia. Ông mt kẻ huân thần ca họ Triệu, làm quan trải 3 đi vua, con cháu ti 70 ngưi dự chính. Ông khuyên can m con Ai Vương nhiều lần không chuyển liền truyền hịch đi khắp nơi tố cáo nhân dân ý đnh dâng c ca thị Ai Vương, cùngmưu sâu đc ca triều Hán. Liền ngay đó, ông hp đại thần đem cấm binh vào tr An Thiếu Quý và mẹ con thị, trong khi bn này sửa soạn lên đường....Ônglập con trưng Minh Vương là Hoàng tử Kiến Đức, con Thuật ơng dòng dõi Việt, lên làm vua tức ơng ơng. Cuc đảo chánhvừa xong, thì ngoài biên gii quân Hán Việt đã chạm trán nhau, Hàn Thiên Thu t trận. Lữ Gia cho gói c Tiết ca sứ giả trả về nhà Hán, và viết thơ nói khéo để tạ tội, mặt khác ông chia quân đóng giữ các nơihiểm yếu.

 

Mùa đông năm Canh Ngọ (111 trưc T.C.) Phục Ba ớng quân, Lộ bác Đức và Dương Bcđem 9.000 binh chia làm 5 đạo, ạt kéo sang Nam Việt. L Bác Đức dùng đường Dự Chương đi xung Hoành Ph. Qua thuyền ớng quân Nghiêm H Lại Tưng quân Giáp, ra Linh Lang vưt Ly Thủy đến Thương Ngô, Tri Nghĩa Hầu Quí lấy quân Dạ Lang qua sông Trưng kha cùng vây đánh PhiênNgung.

 

Hán quân trưc hết hãm đường Tầm Thiếp thuc Qung Đông,phá Bến Đá ca Lữ Gia, cưp đưc thuyền thóc ca Nam Việt. Bác Đức đem ti nhân ở BaThcn 1000 tiến sau, trong khi Dương Bcvây kín mặt Đông Nam kinh đô Nam Việt. Bác Đức ti phong ta mặt Tây Bắc. Trong lúc này Triều đình Nam Việt hết sức chống đ, sau đch quân phá đưc thành phóng hoả khắp nơi, thành mất dân phải ra hàng.

 

Thương Ngô ơng Triệu Quang cùng họ vi vua Nam Việt và quan Giám Quế Lâm là Ông cũng xin giải giáp. Mấy đạo quân Hán ca Hạ Lại, Qua Thuyền và quân Dạ Lang ca Tri Nghĩa Hầuchưa ti, Nam Việt đã mất. Vua Kiến Đức b chạy ra bể xuống thuyền đi về ph Tây. Hiệu Hoàng đuổitheo bắt đưc Kiến Đức. Việt Lang, Đỗ Kế bắt đưc L Gia. Nam Việt phút chốc tan tành, vuatôi bị giết, năm đó năm 111 trưc Công lịch. cuc bại trận này, Nam Việt rơi vào vòng nôl ca Trung Quốc b đi ra làm Giao Chỉ B, chia ra 9 quận trực thuộc quyền cai tr ca quan lại Trung Quc. (Theo ch. Patris, Dương Vương mẹ bị chết trong cung cấm khi Hán quân hãm thành).

 

Nhiều nhà viết sử hay phê bình nhân vật Lịch sử đã từng lên tiếng kết án hoặc mạt sát Cù Thị, cho rng mẹ con Hậu đã đưa lại cho ngưi Việt cái ha mất nưc. Ý kiến đó thiết ng quá khắc khe, tuy Hậu không hẳn ti đi vi ngưi Việt. Theo giáo Khổng Mạnh, Cù Hậu phải thờ chng nuôi con để kế nghiệp tiên t. V pơng diện hi, đa vị ca thị lại cùng quan h kẻ phụ đạo cho thiếu quân. Nếu triềuđình Nam Việt chẳng thừa nhận cái ưu thế tuyệt đi ca Thị, Thị đâu thểdvào quc chính. Ch hiềm ngưi đàn này đầu óc quá tầm thưng nên không ý thức đưc cái đa vị cao quí ca mình, chỉ biết nghetheo tiếng gi ca ái tình. Ngoài ra, thởng mt cách đơn giản rằng mình ngưi Hán, nay cơ hi đem c Việt sápnhậpvào đất Hán làm đưc mt việc ái quc huống hồ việc này lại còn do áp lực ca tình nhân nữa. Xét cho phải, việc tn vong ca Nam Việt bấy giờ do thi thế chỉ nên quy trách nhiệm vào đám ngưi lãnh đạo Nam Việt thôi.


 

 

Chúng ta ai không thấy từ Triệu Văn ơng, Minh Vương, Ai Vương đến ơng ơng thựclực Nam Việt mi ngày mt kém, do chính s suy bại dần, nhân tài không có. S yếu hèn đó hậu quả ca mấy tiền triều liên tiếp. Triều đình Hán mi ngày mt mạnh thì trái lại hùng khí phương Nam lại sút kém dần. Tể ớng Lữ Gia đám triều thầni đi ơng Vương, lòng trung quân ái quc l thừa nhưng tài kinh bang tế thế quả đã thiếu sót. Con thuyền mc nát ấy tất nhiên phải tan tành trưc cơn gió dữ. Nếu quy ti li cho ngưi đàn goá hạnh đứa trẻ thơ ngây chẳng hóanhng ông mũ cao áo dài ca luôn mấy triều không cótrách nhiệm gì chăng? Đấy ý kiến riêng ca chúngtôi, nhưng để so sánh hai quan niệm c kim trưc các biến chuyển ca lịch sử, chúng tôi xin dành ít li phê bình cho c Cử ơng Bá Trạc sử thầnNgô thi Sĩ qua các dòngi đây:

 

Nưc nào cũng sử,

Chuyện xưa ghi chép đều hoang đường,Nưc ta có nưc từ bao gi?

Họ vua đầu hết Hng Bàng. Truyền rằng vua lấy Âu Cơ,

Con vua Thy Tề nghĩagì?

Con rng cháu tiên đẻ trămtrứng,

Biển non hai ngả chia đường đi,Nưc mình lúc ấy chưa có sử, Ngưi sau thuậtlại lắm chỗ kỳ,

Thần quyền thi đại tư tưng thế,

Càng nói ma qu càng không nghĩ. Cho hay tiền nhân thương c nhỉ! Nói quí ngưi mình trong quc thể?

Nhưni Nhật kểging ThiênHoàng, Như ni Tàu khoe ging Hoàngđế.

Bấy giờ chia c i năm khu. Phong châu mt xứ là kinh đô. Nam giáp Hồ tôn, tây Ba thc,

Đông biển, Bắc đến Động Đình h. Cứ trong bản đồ thật không sai,

Nưc ta rầy giáp Quảng đông, tây, Xưa mt nưc ởng cũng phải, Bờ cõiba phần nay mất hai.

Thục phán, Triệu Đà haivua sau, Ngưi ở Âu Lạc, ngưi PhiênNgung,

Hp vi c mình xáp làm mt, Dựng thành c ln trên đa cầu, Phải chăng giangsơn hào kiệt,

Tấc vàng tấc đất đừng cho Tàu.

Sau gm Chiêm Thành lấy Chân Lạp, Vẫy vùng biển Á nhưng ai đâu,

Tiếc thay con cháu hai nhà này,Giấy ni lửa ngưi đt đang tay,


 

 

Ngưi thì yêu con, kẻ mê v, Nưc đã gần mất còn chưa hay, Nỏ rùa thành c, khéo bày đặt,

Cho hay Thc Phán ngưi huyền hoặc, Giữ gìn thành quáchnh binh oai,

Trấn áp nhơn tâm n thần thuật, Ông cha thì thế! con cháu ngu.

Vôphúc đẻ phải nàng M Châu, Nng tình gi đệm, nhẹ tắc,

Hớ hênh đem nưc cho quân thù. Triệu Đà ngưi Bắc sang làm vua, Khai hóa ngưi mình công cũng to,

L giáo phong tc ca Trung Quc, Du nhập Nam thổ từ bấy gi.

Ti vi c mình cũng nhà Triu, Vua hiền không có, nưc liền yếu.

Kết cuộc, Minhvương lấy vợ Tàu. Đem cả non sông làm quà biếu. Quângì bán nưc, hư!

Lịch sử nưc mình từ đâynh. Về sau Đinh, lập quc lại,

Đất nưc còn có như bây gi.

 

 

7. Bàn v công ti của Thái phó L Gia, Ngô Thời viết:

 

"... Lữ Gia cầm quyền mt nưc, nắm giữ việc binh từ trong đến ngoài Cung ph, đâu chẳng thuc quan Chủng tể, Giả sử Lữ Gia mt kẻ sánh sut, canh phòngcẩn mật, khám xét gắt gao: những li sứ quán không lt đưc vào cung,nhưng hạng đằng tần không đưcvưt ra khi cửa, ri hậu lễ để tiếp s giả, nhún li để đáp vua Hán,bề ngoài tỏ lòng kính thờ c lớn, bề trong làm vững công cuộc phòng bị để chống cuộc chinh phc ca nhà Hán, khiến họ biết trong c ngưi tài thì dù họ có muốn ngn nut đi nữa tự khắc cũng phải đi đưng toan tính. t đó mi binh tranh cũng đếnphảingừng.

 

"Vậy Lữ Gia để cho Hậu Thiếu Quý gặp nhau, bêu chuyện dâm ôra khắp trong c, cùng nhau làm thành cái mưu phụ thuc vào nhà Hán. Lại trùng trình ngày tháng, biểu qua thư lại, đi đến khi họ đã sửa soạn hành trang mi thư cản nn, tiệc u không lành mi tính việc nổi loạn! Kịp lúc quân Hán đã kéo vào bờ cõi, không cònbiết xoay mưu tính chưc ra sao, bèn thí vua giết hậu để đi gấp đến c diệt vong! Đâu lại hạng ni lo c như vậy mà mong làm nên công chuyện đưc?

 

"Vậy thấy cái cuồng ca Hậu và cáingu ca Lữ Gia biết cuộc bại vong ca họ

Triệu đã gây nền, xây móng ngay từ lúc Anh Tề lấy vợ và phong tưc ri ".

 

Nhưng đến mt ch khác,sthần Ngô Thi Sĩ nờng ni tay đi vi Lữ Gia thể

ng cho cái kh tiết ca khách trung ấy:


 

 

".....Lữ Gia thế thần họ Triệu, đương lúc chúa thơ u, c nguy nghi, đi vinưc ln khôngbiếtlấy lễ để th, toan tính cái chưc giữ c mình cho bền vững thìphương c lại lầm l, bên trong gây nên cái mưu ca Hậu, bên ngoài chc giận vuaHán, ri không ợng sức, tự làm cho chóngbại vong! PhiênNgung không giữ đưc, ri thế n đất lở không sao cứu ni đến ni mất hết cả phần đất nưc cũ ca vua An ơng trưc, khiến cho cái khu vực Hoà Trọng đã dựng ấy cũng thuc về ngưi Tàu từ Hán đến Đưng hàng 5, 6 trăm năm!

 

"Truy nguyên đến cái vạ ban đầu thì Lữ Gia không tránh khi ti vậy. Nhưng đó đều là những việc " đã ri ". Gia riêng không lấy ấn tín nhà Hán làm vinh,gi vững cái thuyết cho ni phụ không tiện, không thể bảo không trí.

 

"Giết Thiếu Quý, diệt Thiên Thu, góitr sứ tiết nhà Hán, dàn quân gi mi nơi hiểm yếu,rửa sạch cái tức giận cho tiên quân nơi sui vàng ; không thể bảo khôngdũng.

 

"Bỏ mt vua nay lại lập mt vua khác, chỉ biết con cháu Đế, tắc h Triệu, liều sng chết để giữ lấy, ch không ng đến chuyện khác ; không th bảo không trung.

 

"Quân tử bàn ngưi nên lấy từng đt mt. Đến n bỏ hiểm yếu làm mất nưc, đành rằng Gia vẫn đắc ti vi nhà Triệu. Nhưng từ nhà Triệu đến nay (triều Lê, đi Ngô thời Sĩ ) chưa bao giờ thể thu trn đưc cả đất Ngũ Lĩnh, nhìn thẳng tận mặt để tranh vi Trung nguyên thì chuyện còn phải đi đến những tay thánh hiền, hào kiệt ở sau này, cũng không đủ cho đó ti ca Lữ Gia đưc(Trích dịch theo nguyên văn chữ Hán trong Đại Việt S, ngoại thuc Triệu Ký ).

Link của trang: Chương 1 Bắc Thuộc Lần Thứ Nhất (207-111 trước Công lịch)

Bài cũ Trang chủ Bài mới