Chương 2 Bắc Thuộc Lần Thứ Hai (111 trước Công lịch - 39 sau Công lich)
Phạm Văn Sơn

Nhà Tây Hán

 

 

BắcThuộc Lần Thứ Hai

(111 trước Công lịch - 39 sau Công lich)

 

 

 

- Đơn vị Hành chính trên đất Giao Chỉ

 

- Bộ máy chánh quyn của Tây Hán

 

 

 

 

1- Những Khu Vực Hành Chính Trên Đất Giao Chỉ Dưới Đời Tây Hán

 

Đế quc Nam Việt mất thì bên Giao Chỉ các quan lại ca nhà Triệu cùng các Lạc hầu Lạc ớng cũng mất tinh thần xin đầu hàng tuyHán quân chưa vào cõi. Hai quan điểm sứ Giao Chỉ Cửu Chân, nghe li dụ ca quan Giám quận Quế Lâm Cư Ông, cũng đến dinh Lộ Bác Đức xin quy phc và nộpsdinh ca dân Âu Lạc bấy giờ 40 vạn.Mt điều đáng chú ý, tại đất bản bộ ca An ơng Vương là đất Tây Vu trung tâm điểm Loa Thành, khinghe thấy con cháu họ Triệu suy vong, các quý tc đaphương toan thừa hi để quật khởi. Tả ng Hoàng Đngdo nhà Triệu đặt Giao Chđàn áp ngay cuc mưu toan cách mạng này.

 

Đi vi Nam Việt Giao Chỉ (c ph dung ca đế quc Nam Việt) nhà Tây Hán lập thành các quậnn sau:

 

1) Nam Hải

 

2) Hp Phố vào đa hạt Qung Đông

 

3) Uất Lâm

 

4) Thương Ngô gm đất đai tỉnh Quảng Tây

 

5) Giao Chỉ

 

6) Cửu Chân

 

7) Nhật Nam gm Bắc Việt mấy tỉnh Trung Việt

 

8) Châu Nhai

 

9) Đạm Nhĩ tức là Đảo Hải Nam


 

 

Theo Hán Thư Đa Chí, Giao Chỉ gm 92.440 nhà, 746.217 ngưi, 10 huyện là Liên Lâu, An Đnh, Câu Lâu, Linh, Khu Lương, Bác Đại, Tây Vu, Long Biên và ChâuDiên. Mi huyện mt thái ấp ca quý tc cũ. Xét vị trí ca 10 huyệntrên đây, ta thấy rằng đại khái đa bàn ca Giao Chỉ vùng Trung duvà H du Bắc Việt, khoảng giữa lưu vực sông Nh ng Thái nh. Tr sở quận Giao Chỉ bấy giờ thành Mê Linh nay làng H Lôi, tỉnh Phúc Yên. (S gi Châu Phong, trung tâm điểm ca các Lạc ơng xưa).

 

Còn Tây Âu xưa kia An ơng ơng đã hp nhất vi Văn Lang. l nhà Hán đã

đem xáp nhập vào vi quận Quất Lâm Quảng Tây.

 

Cửu Chân gm 35.743nhà 166.013 ngưi 7 huyện: Tư Ph, Cư Phong, Đô Lung (Đô Lương ngày nay chăng ?), Phát, Hàm Hoan, Thiết (xưa Công) đại khái tương đương vi miền Thanh Hóa lưu vực sông Mã, sông Chu miền Nghệ nh.

 

Trị sở miền Cửu Chân thể gi Phố tức làng Đông Sơn gần Hàm Rng, mà

25 năm trưc đây nhà Bác Cổ Viễn Đông đã khai quật đưc nhiều di tích về thi đại đồ đồng. Quận Cửu Chân từ trưc đến bây giờ thuc đa bàn ca ngưi Lạc Việt.

 

 

Nhật Nam

 

Quận Nhật Nam đến đi Tây Hán mi có, phỉa Nam Cửu Chân, phạm vi ca kể từ phía Nam Đèo Ngang đến miền Nam đèo Hải Vân tức vào khoảng giữa Trung Việt bây gi. Quận này gm 15.460 nhà, 69.485 ngưi, 5 huyện là Chu Ngô, Ty Cnh, L Dung, Tây Quyền vàng Lâm. Tr s, theo s suy đoán ca Đào Duy Anh, Tây Quyền tức i Chiêm Thành sau này dựng thành Khu Túc để giữ biên gii ca họ về phía Bắc. Đa điểm này giáp sông Gianh, tnh Quảng Bình, di tích thành Hi vẫn còn đến bây gi. Dân đây các b lạc thuộc giống Anh-đô-nê-diêng sống tại các nơi rừng rậm hay theo dc sông biển. Di duệ ca họ những ni Mọi,nhưng trên bờ sông Gianhbấy gii đã xuất hiện mt số ni Lạc Việt đây ri, căn c vào các đồ đồng đào đưc ở đây giống hệt đồ đồng đào đưc ở Đông Sơn.

 

 

2- B Máy Cai Tr Của Giao Chỉ Dưới Thời Tây Hán.

 

Nhà Tây Hán để nguyện vẹn bộ máy cai tr ca Giao Chỉ đã do nhà Triệu thiết lập. Xin nhắc rằng nhà Triệu xưa kia cũng tôn trng tình trạng và chế độ ca dân bản đa nên ta đã thể coi thay thầy đi chủ dân Lạc Việt ta vẫn giữ đưcnnếp xưa về chính tr cũng n phong tc, bi vậy mt vài hc giả ngày nay cho rằng trên thực tế nưc ta đã là mt nưc ph dung i đi nhà Triu.

 

Nhà Tây Hán vẫn dùng hai quan ĐiểnS ca nhà Triệu, họ đưc đi sang chức mi Thái Thú. Trên các Thái Thú quan ThS tất nhiên là ngưi Trung Quc. CácLạchu, Lạc ớng i quyền TháiThú coi việc trị dân như cũ. Họ vẫn giữ quyền thế tập chỉ phải mi năm np thuế cng cho Thái Thú, các Lạc dân vẫn làm ruộng np lúc cho các Lạc hu, Lạc ớng n dân Mưng, Th, đi vi các quan Lang ngày nay. Họ cóbn phận phc dịch vào các việcxây thành, đắp đường, dựng lâu đài, doanhtrại. Bên cạnh quan Thái Thú mt quan chức Đô Úy, chỉ huy mt số quân đn trú để


 

 

giữ trật tự. Tóm lại, nhà Tây Hán trong 119 năm đô hộ đi vi dân Lạc Việt buổi đầu bng mt chính sách tương đi tự do nhân nhượng, nhưng sau khi Vương Mãng thoái vị, nhà Hán trung hưng đi vi các châu quận xa s thây đi do mc đích kiểm soát ráo riết các miền ngoại biên.Trưc kia, quan Thử sử (n chức Th Hiến, hay Toàn quyền thi Pháp thuc) cứ tháng 8 bắt đầu đi kinh lý, ri đến đầu năm sau về Kinhtrình bày mi việc. Như vậy vị Thứ sử không nhất định tại châu trị. Đến đi Trung Hưng, các Thứ sử không đưc dời châu trị, tang cha mẹ. S ngặt nghèo nàygián tiếp cho ta biết trong thời Tây Hán, mầm cách mạng ca dân ta thưng hay nẩy nở làm cho Bắc Triều phải ngày đêm thắc mắc, nên buc các Th S phải luôn luôn mặt tại trị sở để đi phó vi tình thế, đề phòng s bất trắc, thi hành nhng luật lệ khắc nghiệt.

 

cấu hành chính thi đó đã thiết lập n sau đây: Thứ sử các Lạc viên tứclà Tòng s sử giúp việc. i quan Thái thú mt viên Quận thừa thay mặt Thái thú khi nhiều việc. Chung quanh Thái thú các Duyên s chia ra các Tào tức các phòng giấy. Tỉ dụ Công tào s lựa chn ni có công lao để tuyển dụng. Mi Tài 1 số Thư (thư ký) chuyên việc giấy t, bẩm báo. Các quan lại cấp trên giúp việc Thức sử Thái thú ngưi Trung Quc còn từ Duyên s Thư thì không nhất định phải ngưi Trung Quc, tức làngưi bản xứ cũng đưc dùng đến, miễn văn tự.

 

Trưc cấu chính tr hành chính trên đây, ta nhận thấy tuy nhà Tây Hán đạt ra nhiều phép tắc để ràng buc dân chúng bản th, quân đi thưng trú lúc nào cũng mặt đẻ đề phòng mầm loạn, nng việc cai trị trực tiếp nhân dân vẫn trong tay quý tc ta. chỉ quý tc bản thổ mi có đủ uy lực tinh thần vật chất để cai trị nhân dân, khi đó còn sống lẻ tẻ từng đoàn thể theo hệ thống phongkiến. vậy, nhà Hán không thể bãi bỏ cái vai trò ca quý tc Giao Chỉ, mặc dầu bao giờ cũng nghing, e ngại.

 

Có điều khiến ta phải suy nghĩ là chế độ Lạc hu, Lạc ng thời bấy giờ rõ rệt giống chế độ phongkiếnthi Trung C Âu Châu sau này, các công, hầu, bá, tử, đã sống nhởn n trên mồ hôi c mắt đám nông nô. Duy tình trng quý tc dân chúng Giao Ch thuở đó s đặc biệt họ cùng bị áp chế mi gii mt cách. Do chỗ đồng thuyền đồngđiệu này, sau trên mt thế kỷ đau kh, họ đã hp sức vi nhau để đánh đuổi kẻ thù chung.

 

Viên Thứ sử đầu tiên trên đất Việt Thạch Đái, đóng Lũng khê (thuộc ph Thuận Thành, tỉnh Bắc Ninh bây giờ), không thiện cũng không ác. Trong mt thời gian, việc giao dịch giữa Giao Chỉ bộ vi nhà Tây Hán không thấy sử sách ghi chép mấy. Mãi đếnnăm Kỷ Sửu tức năm Khiến thứ năm, đi vua Hán Quang Vũ (nhà Đông Hán), mi thấy chuyện Thứ sử Giao Châu Đặng Nhưng cho s đem công vật về Trung Quốc. Trong thi Vương Mãngcưp ngôi nhàHán, các quan cai tr Trung Quc tại Giao Chbộ không chịu thần phc (Đặng Nhưng, Tích Quang, ĐỗMc...). Cuc bang giaogiữaHán triều Giao Chỉ bộ đứt đoạn hẳn. Saunày vua Quang Vũ trung ng mi có sứ bộ Giao Chỉ đi lại. Đáng chú ý, mt số quan lại, trí thức Trung Quốc lánh nạn chính trịchạy qua lưu trú Giao Chỉ đã góp mt phần đáng kể trong việc mở mang văn hóa ở dây. lương quan của nhà Tây Hán có mt vài ngưi như Tích Quang Nhậm Diên


 

 

(không phải Nhâm Diên), Thái thú Giao Chỉ, Cửu Chân đã tỏ đưc lòng chân chính vingưi Việt trong những năm đầu ca Công lịch làlúc xảy ra cuc đô hộ đưc ít lâu.

 

Tích Quang sang bên ta t đi vua Bình Vương (Tây Hán) vào khong năm thứ hai, th ba Nhậm Diên từ năm Kiến nhà Đông Hán. H khai hóa cho nhân dân,nhờ vậy dân mi đưc hiểu biết các điều lễ nghĩa, luân thường, đạo lý. H khuyến khích nông nghiệp bằng cách ch bảo trng trt canh tác, khẩn hoang dể tăng gia sản xuất. Trưc kia, dân Giao Chỉ quen sinh sống bằng nghề săn bắn, chài i. Họ dạy việc lễ nghi, hiếu hỷ đặt thành quy tắc, đáng chú ý hc thực hành c lòng nhân đạo bắt đầu ngay từ họ những nhà cầm quyền (cáclại thuc phải san s mt phần ơng bổngca mình để cấp đỡ dân chúng trong việclấy v, lấy chng). Do điểmnày, ta hiểu nhân dân Giao Chỉ bấy gii túng quẫn n thế nào. ta nên nh rằng các công cuộc Nhậm Diện Tích Quang chỉ s tiếp tc sự nghiệpca ng Triệu Đà thu trưc. Tiếc rằng Nhậm Diện chỉ cai tr quận Cửu Chân 4 năm ri phải đi đi nơi khác. (Dân ta nhớ ơn ông nên làm đền thờ lấy tên ông để đặt cho con, có lẽtheo ý h, nhờ có công dòng giống?).

 

Sau này chế độ Tây Hán mi ngàymt khe khắt do chínhsách trực trị đưc thi hành triệt để, quý tc dân Giao Chỉ không chịu đưc sự bóc lột tàn ác ca đế quc nên phải vùng dậy cùng nhau tranh đấu, chống kẻ xâm ng.



Link của trang: Chương 2 Bắc Thuộc Lần Thứ Hai (111 trước Công lịch - 39 sau Công lich)

Bài cũ Trang chủ Bài mới