Chương 3 Nhà Trưng (40-43 sau Công lịch)
Phạm Văn Sơn

Nhà Trưng

(40-43 sau Công lịch)

 

 

Cuộc Cách Mạng Giải Phóng Dân Tộc Đầu Tiên Của Vit Nam

 

 

 

- Hai Trưng đui Định

 

- Cuc phục thù của nhà Đông Hán

 

- Tính chất Cách mạng của cuc khởi nghĩa

 

- Những cuc cải cách của Vin

 

 

 

 

1- Phất Cờ Nương Tử

 

Như ta đã thấy nhà Triệu bịđứt vào năm 111 trưc Công lịch ri nhà Tiền Hán đô hộ nưc ta150năm.Trong khoảng thi gian này, tuy Nam Việt b đi ra GiaoChỉ bộ sáp nhập vào lãnh thổ Trung Quc, nhưng dân chúngở đâyđưc hưng th chế mt nưc"ph dung" nghĩa quý tc bản xứ vẫn trực tiếp cai tr nhân dân. Mi quận mtquan Thái thú chịu quyền quan Thứ sử ngưi điều khiển ti cao ca B. Ngoàichức Thái thú còn chức quan lệnh để trông nom hành chính cấp huyện thưng ngưi Tàu bổ sang. Xét ra hành chính Giao Ch bộ khôngkhác nền hành chínhở các đa phươngkhác tại lc đa Trung Quc nhưng điều kiện các Lạc hu, Lạc ớng ca chúngta vẫn đưc tại vị nguyên vẹn dầu phải lệ thuc vào bộ máy chính quyền ca ngưi Tàu như trênđã nói.

 

Nhưng đến đầu thế kỷ thứ nhất (Công lịch) nhà Tiền Hán suy kém dần ri Vương Mãngcưp ngôi nhà Hán t năm thứ 9 đến nămthứ 26 Giao Chỉ bộ xa triều đình nênkhông còn liên lạc vi chính quc. Nhiều văn thần võ ớng ca Hán triều sang tnạn c ra để đưc yên n ri bn ni di cư nàyđưc thay thế dần đám quan lại bản xứ. Họ lại chiếmcmt số ruộng đất đây dựa vào thế họ ngưica "Thiên triều".

 

Bị xâm ng về quyềnhành, lại bị đẽo gt cả về kinh tế, quý tc cũng n nhân dân GiaoCh rất lấy làm căm phẫnvà thấy đi sống bị đe dọa. Lại ngay bấy giờ (Giáp Ngọ (34) năm Kiến Vũ thứ 10) Đnh sanglàm Thái thú ở quận bóclt nhân dân quá tệ,dân Việt đến nưc không còn chịu đựng đưc n nữa.


 

 

Họ tuyệt vọng ri Giao Chỉ bộ trở thànhmt đng thuc súng ch đi ngưi ta némxuống mt chiếc qua diêm bùng n.

 

Đấy nguyên nhân gần nhất.

 

Nguyên nhân xa hơn nữa trưc khi Định đến Giao Chỉ b, dân Việt đã quá nghèokhri đến ni đầu thế kỷ thứ nhất, nghĩa trưc đó trên 30 năm, Tích Quang và Nhậm Diên17 hai ơng lại ca Trung Quc phải hào các lại thuc bớt tiền ơng giúp dânbản đa lấy vợ lấy chng. Tích Quangcũng n Nhậm Diên nhân dịp y du nhập văn hóa Trung Quc vào đấtViệt bằng cách dạy dân về lễ nghĩa nghề canh tác, nhờvậy mi đủ thóc gạo ăn thì hiểu hơn 150 năm sng trongcnh nô lệ, dân Việt đãlnbại c về tinh thần lẫn vật chất. Họ yên trong bấy lâu trưc đây Tích Quang, Nhậm Diện đã dùng nhiều thủ đoạn khôn khéoxoa dịu ni dau khổ ca họ phần nào. Nhưng đây ch những hạt mưa hiếm hoi trong mt cánh đồng bị hạn hán lâu ngày. S kiện này chỉ trì hoãn đưc cuộc nổi loạn nhất thời thôi. Hai lương lại này đi ri, Tô Định dến Giao Chỉ đã áp dụng mt chế độ bạo nc tham tàn. Mt phần cũng tại từ thi Trung ng (VươngMãng Đ, nhà Đông Hán ra đi), chính sách ngoại biên bắt đầu cng rắn, nhiều luật lệ ngặt nghèo đưc đặt ra các Thứ sử phải luôn phủ trịkhông đưc đi về n trưc để phòngloạn.Đây những việc đã khêu ngnlửa oán hờn ca nhân dân Nam Việt.

 

Bấy giờ quý tc Linh, làng H Lôi, tng Yên Lãng,tỉnh Phú Yên, có nhà Lạc tướng dòngi Lạc ơng nhiều uy danhnhất. Con gái Trưng Chắc rất dũng cảmkết hôn cùng con trai Lạc ng Chu Diên Đặng Thi Sách bấy giờ đang làm quan lệnh tại đa hạt y18.

 

Đặng Thi Sách cũng mt nhân vật anh hùng, khí khái,đã cùng Trưng Chắc nênduyên chồng vợ đôi bên cùng yêu dân thương c như nhau,cùng đầu óc bài Hán.V chồng họ Đặng đã âm mưu cùng m (mẹ Trưng) Man Thiện cháungoại Lạc ơng góa chồng từ sm, để lật đổ chế độ Hán thuc. Tình ý ca gia đình cách mạng này đã lt vào mắt ca bn thng trị nên Đnhthi hành gấp nhiều biệnpháp để ràng buc bắt b các nhà Cách mạng ni Việt vợ chng Thi Sách đưc coi nguy hiểmnhất. Xin nhớ thêm rằng bên cnh vợ chngThi Sách còn Trưng Nh cũng mt chiến sĩ rất hănghái. Sau li hiệu triệu bí mật ca Thi Sách Trưng Chắc, quý tc hào kiệt cùng nhân dân khắp nơi đều ởngứng chẳng khác chi thikháng chiến chống quân Tần xưa kia.

 

Bắt đầu là các đng chí Đông Sàng(?),Liên Chiểu, Phù (Phúc Yên) đemnữ binhđến giúp. Quân s mi 2.000 sauđưc quân ca các bộ lạc, các huyện, châu, quậngầnxa ni lên ủng hộ đông ti hàng vạn.

 

 

 

 

 

17 Tích Quang đến Giao Chỉ vào đu thế kỷ thứ nht năm thứ ba hay th ba đời vua Bình Vươngnhà Tây Hán. Nhm Diên làm Thái thú qunCửu Chân từ năm Kiến Vũ nhà Đông Hán. Cả hai chỉ ở nướcta khoảng 4 hay 5 nămmà thôi.

18 Chu Diên thucphủ Vĩnh Tương trước thuc về Sơn Tây sau thuc về tỉnh Vĩnh Yên.


 

 

Cuộctổ chức trang chng Hán còn trong vòng âm thầm, mật thì Tô Đnh cho quân đến bắt vợ chồng ông Đặng Thi Sách.Thếchẳng đừng, c Linhliền phất lên côngkhai nhưng Thi Sách chưa chuẩn bị đầyđủ nên bị tử trận. Việc rất không may này khônglàm nản lòng hai v nữ chiến sĩ; Trưng vi thay chồng cầm quyền đại ớng xôngra trưc quân thù sau khi thiếp lập xong đại bản doanh NamNguyên (Hát Môn).

 

Quân Cách mngđánh thẳng vào Liên lâu thành(theo Maspéro C. Patris ph trịcaGiao Chỉ bộ bấygiờ đang phía Nam tỉnh HàĐông, bên bờ sông Nhuệ gi thành Liên lâu).

 

ơng truyềnkhi xuất trận hai cưi voi, mặc áo giáp vàng,che lng vàng, trang sức rất lộng lẫy, tinh thần không vì việc tang tócmà suy giảm19.

 

Quân Hán bấy giờ phần nhiềulà quân Bắc, vóc ngưi to ln khí gii lại sắc bén, giáp trụđầy đ, tiến lui phương pháp kỷ luật,tưng cahọ thông thạo chiến thuật, chiến c.

 

Quân Việt thì ô hợp, khí thô sơ, thiếu thn lại kém rèn luyện ít kinh nghiệm chiếntrường. Tuy vậy khi hai quân gặp nhau, quân Việt nh ng căm thù bc mạnhnhư gió bão nên đánh rất hăng, quân Hán khắp nơi phải bỏ chạy. Chẳngbao lâu, các quận Cửu Chân, Nhật Nam, Hp Phố toàn bộ Giao Chỉthuc quyền kiểm soát ca quânCách Mạng. Núi sông ca Lạc Việt lại trởvề tay chủ cũ sau khi Đnh lũ bộ hạ chạytháo thân về Nam Hải20.

Dẹp yên quân Hán thâu đưc 5621 thành hai xưng ơng đóng đô tại quê nhà làMê Linh. Nền đc lập đưc thâu hồi từ năm Canh đến tháng hai năm Quí Mão (40-43 sau C.L.). Các quy lập quc chưa kiệp thành hình điều đáng kể, hiệu lệnh cũng chưa thấu đưc các châu, quận xa đưng giao thôngkhó khăn. Trên thực tế uy quyềnca hai chỉ thi thố đưc trongnội đa Linh Chu Diên,nhiều nhất là trongthành p, quận Giao Chỉ Cửu Chân thôi22.

 

 

2- Cuc Phục Thù Của Nhà Đông Hán

 

Trong giai đoạn cuc cách mạng ni lên Giao Chỉ, nhà Đông Hán cũng đangmắc míu vào nhiều vụ ln xn bên Trung Quc nên chưa đi phó ngay đưc vi nhà Trưng. Họ mi chỉ ra lệnh cho các quận miềnNam dự bị xe c, thuyềnbè, binh sĩ, bắc cầu, đắp đưng cùng dự trữlương thực.

 

 

 

 

19 Quân tỏ vẻ ngc nhiên. Hai gii thích rng việc nước hệ trng, không th ni đau bun riêng hủy bỏ dung nhan khiến thn thí kém đi. Trái li, phi phn khởi quân sc y phục rực rỡ để quân địch bị xúc đng mớidễ thng.

 

20 Định b chy. Thứ sử lúc này Liên lâu thành với họ cũng tháo lui mt lúc bởi by giờ nướcta chia ra làm 2 qun: Giao Chỉ và CửuChân. Thứ sử đóng ti Giao Chỉ nên cùng ở mt nơi với Thái thú.

21 Định b chy. Thứ sử lúc này Liên lâu thành với họ cũng tháo lui mt lúc bởi by giờ nướcta chia ra làm 2 qun: Giao Chỉ và CửuChân. Thứ sử đóng ti Giao Chỉ nên cùng ở mt nơi với Thái thú.

22 Miền Hợp Phốvà Nht Nam by giờ không có quan hệ trực tiếp với Mê Linh vì cách quá xa.


 

 

Tháng 12 năm 17 hiệu Kiến (tháng 1năm 42) Hán triều c Viện mt lãotướng hữu danh 70 tui, vừa đàn áp xong cuc quật khởi ca Quảng ở Hoãn Thành (AnHuy) tr về. Viện đưc phong chức Phục Ba ng quân cầm đầu cuc viễnchinh. Phụ ca LưuLong và Đoàn Chí. HọĐoàn phụ trách về thy quân.

 

Các ng Hán mang hơn mt vạn binh sĩ lấy ở các quận Tràng Sa, Quế ơng, Linh

Lăng Thương Ngô. Tháng 9 năm 17 hiệu Kiến (năm 42 sau C.L.); h lấy thêm

12.000 các quận thuc về bộ Giao Chỉ, (chắc các đa hạt thuộc Nam Quảng Tâychưachịu nh ởng ca nhà Trưng).

 

Bộ binh ca Hán từ Hồ Nam tiến xuống Quảng Tây Quảng Đông tập trung vithủyquân ca Đoàn Chí Hp Ph. Đoàn Chí đến đây chưa bao lâu thì b bệnh chết.Vua Hán ra lệnh cho Viện theo đưng thủy tiến vào. H phải đi tắt qua QuảngYên ri do sông Thái Bình xâm nhập vào ni đa ca dân ta23. Quânlâu thuyền (thuyền chiến lầu) lc tc đitheo do sông Bạch Đằng.

 

những miền Hán quân đi qua bấy giờ không s kháng c nào đáng kể, lẽ cácb lạc chưa kịp tổ chức kháng chiếnhoặc không chịu mệnh lệnh ca Linh. Theo Ch. Patris các trưởng đã kếp hp vi hai chỉ do mc đích đả phá chế độ trungương tập quyền ca nhà Hán khônglhọ lại tự ý khuất phục hai sao cũng ch mttrong các nhóm trưởng ởxứ Giao Chỉ n họ bấy giờ thôi ...

 

Hình như thấy việc đi sâu vào ni đa ca nhà Trưng điều bất li, quânĐông Hán lại rút ra hoặc b đánh bật ra, ri họ về đóng Lãng Bạc gần Tiên Du Sơn, thuctỉnh Bắc Ninh ngày nay. Theo H. Maspéro,Lãng Bạc đây không phải Hồ Tây bây giờ là mt đa điểm sát hai con sông chảy về phía Nam Giao Chỉ, giữa thành C Loa phía Tây Long Uyên ởphía Đông. Giáo sư H. Maspéro dựa vào sáchThủy Kinh Chú.

 

Ti đây khí hậu ác đc ca phương Nam đã làm cho binh sĩ Đông Hán tật bnh nhiều,nào c lt, nào mưa nhiều,nắng hạ bc lên như lửa đt, trên tri diều hâuđang bay bỗng rt xuốngmà chết. Chính Mã Viện lúc này cũng thấy ngao ngán cho cái ấn phong hầu cái quyền đại ớng ca mình.

 

Nhưng ng đến s mạng quận ơng trao cho rất trịnh trng. phải gắng. Rimttrận ln đã diễn ra tại Lãng Bạc do sự tấn công ca Việt quân tự Tây Vu (hayTây Lý) kéo đến (vào tháng 3năm18, hiệu Kiến Vũ tứclà tháng 4 năm 43).

 

Trưng Vương đại bại rút về Cẩm Khê (theo ơng Mc). Cẩm Khê thuộc ph Vĩnh ờng, tỉnh Vĩnh Yên. Theo chúng tôi bên sông Thao, tỉnh Phú Thọ 10 cây s về phíaBắc huyện Cẩm Khê, trưc mặt nưc, sau rng rậm núi cao, thể Trưng ơng đã cố li dụng đa điểm quân sự này chăng? Ngay tạilàng Hiền Quan trôngsang tỉnh lỵ Phú Thọ cómt ngôi đền ln thờ mt vị nữ ớng ca nhà Trưng, điềunày cũng đángcho ta suy nghĩ.

 

 

 

 

23 Theo Nguyễn Văn T, Mã Viện dùng đường biển quan vùng ÔHứa (Lng Sơn) men theo mtbên là núi, mt bên nhánh Bc sông Thái Bình để tránh các đm ly bởi thuở đó nướcthủy triều còn vào đến Trung châu ngày nay.


 

 

Theo Hậu Hán Thư, Lưu Long phá đưc nghĩa quân,bắt đưc Trưng Nh nngMã Viện Truyện cũng trong sách ấy chép rng tự Viện đuổi đưc quân ca nhà Trưng đến Cẩm Khê đánh tan đưc nghĩa binh. Tháng Giêng năm sau, MãViện chém đưcTrưng Chắc Trưng Nh ri gi đầu về Lạc ơngbáo tiệp. Theo s ta theo thần tíchlàng H Lôi chỉ Trưng Nh tử trận, còn Trưng Trắc thì lên núi Hi Sơn ri hóa. Dã sử ca ta nói hai t trầm Hát Giang.Nay ởbãi Đng Nhân gần Ni đền thờhai hàng năm đến6 tháng 2 thì hi quc tế.

 

Sau cuc đại thắng này Viện tiến vào Cửu Chân vi hai ngàn chiếc thuyền và haivạn quân tr nt đưc th túc ca Trưng Vươnglà bn Đô ơng từ huyện Côngđến huyện Phong, chém đưc n hai ngày thủ cấp.

 

 

3- Tính Chất Cách Mạng Của Cuc Khởi NghĩaNăm Canh

 

Cuộc chống đi mt Đế quc xâm lăng hay thng trị để giải ách cho nhân dân vàđể thoát ly lệ phải đưc gọi cuc Cách mạng. S ta trưc đây chưa quen vi danhthmi này còn các nhà chép s vào thi Pháp thuc cũng e điều ta đã hiểu nênchỉ gi cuc chống đi ca hai Trưng cuc khởi nghĩa.

 

Cuộc Cách mạng năm Canh ngày nay đưc quan niệm là mt đấu tranh do thịtc mẫu hệ nh đạo, do quý tc chỉhuy do nhân dân tích cựtham gia, hưởng ng.

 

biểu thị đưc thinh thần bất khuất ca ông cha ngưiViệt chúng ta đã luôn luôn coiTự do, Đc lập lẽ sống duy nhất từ thuở còn quy t lưu vực sôngDương Tử xuống đến phần đất cuối cùng ca Hoa Nam ngày nay. Cuc Cách mạngtrên đây đã thành công mau l bui đầu nhờ sự đoàn kết giữa các bộ lạc không cam khuất thân làmtôi tớ ni ngoài.Vsự thất bại ca nó. Theo ô. Bùi QuangTung, ging sư tại trường Văn Khoa đại hc: "Nhà c tự chủ do Trưng Vươngxây dựng vi s tập hpcacác bộ lạc trong ấy về kinh tế thì quan hệsản xuất th tc còn nặng về chínhtrịthì xu ng phân tán t lập còn mạnh, chưa sở nào tổ chức vững chắc nên trưc sự phản công mnh mẽ ca Hán quân lực ng quâns ca mt quốc gia hùngcưng, thì không thể duy trì ni. thế s thất bại cũng mau chóng d dàng

..."

 

Lương Đức Thiệp trong Việt Nam Tiến Hóa S nói: "Mt hi khôngthống nhất như hi phong kiến đâu thể gây đưc sức đoàn kết lâu dài, hung chi hi nông nghiệp lại khôngphảilà chỗ tựa vững bền cho hi thị tc mẫu hệ sinhtồn.Ngay những mâu thuẫn ni tại này cũng đủ làm cho s nghiệp ca hai Bàphải nghiêng ngửa, hung chi hai còn phải đương đầu vi những lực ợng binh bị tổ chứcnữa,nên khi Viện đem quân sang chinh phạt, hai đươngkhông ni đều bị hại.Đám quân ô hp tựtan rã. Bn quý tc phần thì bỏ trốn, phần thì đầu hàng..."

 

Về nguyên nhân phát sinh ra cuc Cách mạngnăm Canh Tý, mt số sử ca ta đã vô tình cho rng động lực thúc đẩy mt cuộc báo phcca nhân bà Trưng. TỉdĐại NamQucSử Diễn Ca câu:

 

Trưng quê ởChâu phong

Giận ni tham bạo thù chng chẳngquên.


 

 

Ch em nặng mt li nguyền,

Phất cờ nương tử thayquyền ớng quân v.v...

 

ri từ Việt Nam s c, Việt Nam văn hóa s ơng, KhâmđnhViệt sử v.v... cũng không sự trìnhbầy rệt tính cách ca cuc Cách mạng này khiến hậu sinh chúng tacó thể lầm rằng Trưng đã vì thù nhà hơn vì hận c.

 

Nhưng nhiều sách sử ca Trung Quc lại nhắc đếnviệchai phân minh hơn.

 

Hậu Hán Thư viết: Ngưi đàn Giao Chỉtên Trưng Chắc vi em Trưng Nhì làm phản "Chú: Trưng Trắc con gái Lạc ớng ở Linh, vợ ni huyện Chu Diên tên Thi Sách rất hùng dũng".Thái thú Giao Chỉ Định lấy pháp luật ràng buộc. Chắc oán giận nên làm phản.

 

Việt Kiều Thư, Annam Chí Nguyên cũng xác nhậnnhưtrên, sau này giáo sư Maspérocũngcho rằng: dân tc Lạc Việt bấy giờ oán ghét Định lắm.Họ đãsắp đặt âm mưu chống Hán ngưi đứng đầu Thi Sách.Như vậy ta hiểu rằng Thi Sách không bgiếtthì cuộc Cách mạngvẫn bùng nổ chỉ khác việcTô Định giết Thi Sách đã thúc đẩy cuc Cách mạng tiến gấp thôi.Ngoài ra ta nên nh rằng nếu lòng ngưi không chán ghétTô Đnh chế độ cay nghiệt ca nhà Đông Hán, ngưita cóthể cuộc báo thù ca mt nhân ni lên như sóng cn chng quân thng trị chăng?Dân Giao Chỉ, Cửu Chân đã vậy, còn dân Nhật Nam, Hp Phố những dân xa nh ởngca quý tc Giao Ch thì sao? Tóm lại, khi toàn dân ni lên tranh đấu thì cuc tranh đấu phải là vì chính nghĩa chớ không bao giờ vì quyền li ca mt nhân, dầu nhân đó nhiều uy vọng đến đâu!

  Do những lý kể trên, ta thể kết luận việc chống Hán năm Canh bắt nguồn ý định lật đổ chế độ Hán thuc do lòng ham sống tựdoca giống dòng Hồng Lạc vậy.



Link của trang: Chương 3 Nhà Trưng (40-43 sau Công lịch)

Bài cũ Trang chủ Bài mới