Chương 8 Bắc Thuộc Lần Thứ Tư (603 - 939)
Phạm Văn Sơn

BắcThuộc Lần Thứ Tư (603 - 939)

 

 

 

- Nhà Tùy nhà Đường đối với Lâm p Giao Ch

 

- Mai Hắc Đế B Cái Đại Vương

 

- Cuc Xâm Lăng của Nam Chiếu

 

- Sự nghip của Cao Bin

 

 

 

 

1- Nhà Tùy Đánh Lâm p

 

Nhà Tùy mất năm Mậu Dần (618) sau 28 năm ngôi. Vương triều y không để lại gì trên lịch sử Việt Nam quá ngắn ngi nhưng s chép rằng năm Nhâm Tuất (602) khinhà Hậu Nam Đế hết thời (Ất Sửu - 605) tưng nhà Tùy Lưu Phương đưc lệnhđem quân đánh Lâm Ấp nghe nói nưc này nhiều vàng bạc quý vật.

 

Lâm Ấp lúc này cũng khá mạnh. Quc ơng là Phạm Phàm Chi, nghe tin quân Tùy ti bèn sửa soạn chống đ.

 

Hai quân bui đầu gặp nhau ở sông Đồ (?). Quân Tùy vưt qua sông đánh quân tiềnđạo ca Lâm Ấp. Đại binh ca Lâm Ấp đến cứu vi mt số voi trận (Việt Nam i đi nhà Trưng đã biếtsử dụng ợng binh).

 

Lưu Phương liền bầy mẹo, đào hố phủ cỏ lên ri nhử đi phương ti. Quân Tùy vbại trận chạy, ng binh Lâm Ấp đuổi theo sa hết xuống h. Tức thì quân Tùy tr lại phản công kịch liệt, cung nỏ bắn tên bay qua như mưa cũng làm cho mt phần tượng binh phải kinh sợ tháo lui giày xéo lên quân Lâm Ấp chết hại nhiều.

 

Trận đánh tiếp diễn luôn 8 ngày đêm sau đó quân Tùy mi tiến đưc vào th đô

Lâm Ấp. Vua Lâm Ấp bấy giờ đã cùnghoàng gia rút khi kinh thành.

 

Quân Tùy vào cưp phá ri rút về sau khi quc vương xin tiếp tc cuộc hòa hiếu và tiến cống n cũ. Đến đi Đưng Thái Tông vào năm Trinh Quan, vua Lâm Ấp Phạm Đầu Lê chết đi, con Phạm Trấn Long ni ngôi bị giết, ngưi con ca bà cô Chư Cát Đa đưc tôn lập.

 

Chư Cát Đa điquc hiệu ra Hoàn Vương Quc nhưng c này vẫn quen thói quấy nhiễu Giao Châu.Đã phen họ chiếm đưc Châu Hoan, Châu Ái (tức là hai tỉnh Thanh Ngh ca ta).


 

 

Hai thế kỷ sau vào năm Mậu (808), ĐôHộ Trương Chu lại đem quân đánh vào HoànVương Quc rất tai hại khiến họ phải lui xung phía Nam (hai vùng Nam Ngãi bây giờ).

 

Lại mt lần nữa do sự thất bi, quc hiệu Lâm Ấp đi ra Chiêm Thành cho ti ngày nay.

 

 

2-Nhà Đường Đi Với Vit Nam

 

Năm Mậu Dần (618), nhà Tùy mất sau 28 năm thng trị, nhà Đưng lên thay. Banămsau, vua Cao T phái Khâu Hòa làm đại tổng quản sang cai tr Giao Châu. Việc phái mt ng qua Giao Châu cho ta hiểu rằng nhà Đường đã ápdụng mt chế độ quân phiệt đi vi chúngta. H rút kinh nghiệm vãng giữa Giao Châu vi các vương triều Trung Quc trưc nên đề phòngcẩnmật mi s bất trắc bng mt chính sách hoàn toàn lực, chính sách này tất nhiên phải dùng đến nhiều luật lệ khe khắt, thờinào cũng vậy vàở đây, ta thấy nhàĐường đã rất am hiểu vấn đề GiaoChâu.

 

Năm Kỷ Mão (679), Giao Châu đira An Nam đô hộ phủ đưi đi Đưng Cao Tông, chia ra 12 châu, 59 huyện. Nhiềutỉnh bên Trung Quc cũng lâm vào cuc cải cách này. (Nưc ta đeo cái tên An Nam từ thưở đó.)

 

i hai châu như sau:

 

1) Giao Châu có 8 huyện (Hà Ni, Nam Định, v.v.)

 

2) Lc Châu có 3 huyện (Quảng Yên, Lạng Sơn)

 

3) Phúc Lc Châu có 3 huyện (Sơn Tây)

 

4) Phong Châu 3 huyện (Sơn Tây)

 

5) Thăng Châu 3 huyện

 

6) Trưng Châu 3 huyện

 

7) Chi Châu 7 huyện

 

8) Nga Châu có 7 huyện

 

9) An Châu 2 huyện

 

10) Ái Châu 6 huyện (ThanhHóa)

 

11) Hoan Châu 4 huyện (Nghệ An)

 

12) Diễn Châu 7 huyện (Nghệ An).

 

Còn mt châu nữa phía Tây Bắc Giao Châu, hẳn vùng thượng du Bắc Việt bây gi, dân Mưng, Mán trú ng, gi Man Châu (có 3 huyn), hàng năm phải tiến cng nhà Đưng chịu mt mt chế độ riêng biệt.


 

 

3- Mai Hắc Đế Khởi Nghĩa(722)

 

i bàn tay sắt ca nhà Đường, pơng Nam đưc yên trị hay không? Ta th

nói rằng không.

 

Từ khi nhà Đưng lên ngôi năm Mậu Dần (618) đến năm Nhâm Tuất (907) tức là trong vòng ba thế kỷ, pơng Nam luôn luôn ri loạn, khi đa hạt này, khi khu vực khác, tuy không to tát. Đến năm thứ 10 i đi Đưng Huyền Tông (sau hơn mt trăm năm) Mai Thúc Loan, ngưi Hoan Châu thuc huyện Thiên Lc (hay Can Lc, Hà Tĩnh) phất cờ cách mạng. Ông rất kho mạnh, to ln mặt đen xì, thấy nhân dân quằnquạii ách tham tàn ca bn quan lại nhà Đường, liền hào trăm họ đứng dậy chống quân xâm c. Ông đưc các i ởng ứngnhiệt liệt. Việc đầu tiên ca ông là chiếm lấy mt i để làm căn c tại Hoan Châu thuc huyện Nam Đàn, tỉnh Nghệ An, xây thành đắp lũy, tự xưng hoàng đế đưc mệnh danh Hắc Đế. Ông liên kết ngay vi Lâm Ấp và Chân Lạp để hậu thuẫn rộng đưng lui ti, càng làm cho nhà Đưng thêm lo ngại.

 

Nhà Đưng phái quân do Dương Húc điều khiển, sang hp vi Đô Hộ Quang Sở Khách đánh Mai Hắc Đế. Hắc Đế không cầm c ni phải bỏ chạy ít lâu b bệnh mà mất.

 

Theo Đông Tùng trong Minh Tân Tạp Chí số 48, nghĩa quân chạy ti sưn núi HùngSơn tc gọi Đn, bên bờ Lam Giang sau mt trận ác chiến cui cùng. Mai Hắc Đế đã vìnưc hy sinh mt cách cùng anh dũng.

 

Nay i V Sơn, huyện Nam Đường, tỉnh Nghệ An còn di tích thành cũ ca vua Hắc Đế còn đền thờ Ngài Đức Nậm, huyện Nam Đưng (Nam Đưng nay đi tên là Nam Đàn), kiến trúcrất huy hoàng.

 

 

4- Giặc Côn Lôn Đồ

 

Năm Đinh V (767), là năm Đại Lịch thứ hai đi vua Đại Tông nhà Đường,giặcb là quân Côn Lôn Đồ vào cưp phá Giao Châu, vâyhãm ph trị. Kinh c S là Trương Nghi cùng vi Đô Úy Cao Chính Bìnhhp nhau tr đưc quân giặcbể. Sau này Trương Nghi cho đắpLa Thành để đề phòngmi cuc biến loạn. La Thành tbấygi.

 

 

5- B Cái Đại Vương

 

Việc đánh dẹp yên, năm Tân V (791) Cao Chính Bình đưc cử giữ chức Đô Giao

Châu. Y cai trị dânrất tàn ác, lòng ngưi oán giận cùng.

 

Tại quận Đưng Lâm thuc huyện Phúc Th, tỉnh Sơn Tây, Phùng Hưng vận động dânchúng đánh phá phủ trị khiến Cao ChínhBình lo s chết. Quân Giao Châu chiếm đưc La Thành và phủ trị nng mấy tháng sau PhùngHưng bị bệnh qua đi, nhândân nh ơn ông lập đền thờ gi ông B Cái Đại Vương. Bằng danh t này, dântỏ ý quý ông n cha mẹ đi vi con cái. Con ông Phùng An đưc nhân dân tôn lênđể kế nghiệp.


 

 

Nhà Đường lại đem quân sang dẹp, c Triệu ơng làm Đô H, Phùng An yếu thế đànhphải hàng.

 

 

6- Cuc Xâm Lăng Giao Châu Của Nam Chiếu

 

Giao Châu đau khổ về cuc thống trị ca nhà Đường cũng n ca các tiền triều Trung Quc như trên đã nói; Giao Châu còn b Lâm Ấp luôn luôn cưp phá, đó cáinạnthứ hai. Khi nhà Đường sắp mất, Giao Châu lại bị cuc xâm c ca Nam Chiếu, đó làcái nạn thứ ba.

 

Nam Chiếu c nào ở đâu?

 

Phía Tây Bắc Giao Châu thuc miền tây tỉnh Vân Nam, có mt xứ dân ngưi Thái xưa kia, chia làm 6 chiếu tức thuộc 6 trưởng (chiếu đi vi dân Thái tức là vua) đa phương quản trị; Mông Huề, Việt Thác, Lãng Khung, Đằng Đạm, Thi Lãng và Mông Xá. Sáu chiếu này đã cùng thần phc nhà Đường.

 

Mông phía Nam đi vi các chiếu trên kia giáp đa phận Giao Châu. Đó là Nam Chiếu. Dân Nam Chiếu đã từng sống nhiều phen oanh liệt quật ờng. i đi Ngô Tôn Quyền (thi Tam Quc) họ đã biết tìm những nơisông ngòi, núi non hiểm trở như Hoa, Quế Chữ, Vng Cái, Hoành Sơn, Trưng Sa, Hải Ngạn, Lỗ Lôi, Ô Tôn, thuộc Hoa Nam để tụ hp. Ngoài rahọ còn giao dịch mật thiết vi c Tây Dạ để lấy vây cánh. Có sách chép h con cháuca Triệu Vũ Đế quan thái phó L Gia bị các tưng nhà Hán L Bác Đức và ơng Bc đánh xiêu bạt đến các xứ trên đây.

 

i đi Tấn (265-316), h lại hp lực vi bn thổ lân cận là Triệu Công chiếm cứ châu Quỳ, châu Diên đặt làm lộ Da La, lấy châu Cầm, châu Hoan làm l Lâm An, cùngnhau cai trị. Họ lập thành trì Cao Xá, thuc đất Diễn Châu, phía đông giáp bể, phía tây giáp Tây Dạ, phía nam giáp núi Hoành Sơn ri tự xưngơng.

 

Đi Đông Tấn (317-420) Tào Nhĩ đưc cử đi đánh, nhiều phen đuổi đưc Nam Chiếu ra tận bể, nhưng quân Nam Chiếu rất khôn ngoan, biết trn tránh sức mạnh, biết áp dụng chiến thuật co dãn tiêu hao. Quân Tấn không chịu đưcthủy th, đau m chết hại nhiều, phải rút lui. Nam Chiếu lại trở về hoành hành như cũ. Khoảng năm Khai Nguyên (713-741) đi vua Đưng Huyền Tông, La Cáp vua Nam Chiếu chí lớn, đút lót Tiết Độ S đạo Kiêm Nam Vương Dc, xin thống nhất quản nh c 6 chiếu vàlấy cớ rằng 5 chiếu kia suy nhưc không đứng vững ni. Đưng triều, theo li đề ngh ca Vương Dc chấp thuận cho việc thống nhất này đặt tên cho 6 chiếu hpnhất Qui Nghĩa. Việc thống nhất thực hiện xong, Nam Chiếu trở nên mt quốc gia cưng thịnh xuất quân đánh phá các dân tc lân cận. Trưc nhất c Th Phn (sau này Tây Tng) bị Nam Chiếu xâm lăng. Thắng trận này, Nam Chiếu di đô đến thành Thái Hòa để mt vị trí vững vàng hơn. Sau này, Nam Chiếu tự đặt thêm mt tên khác Đại thànhmt mi lo ở biêncương cho Trung Quc.

 

Năm Tân Tỵ, Đưng ThiênBảo thứ 9 (750), quân Nam Chiếu vây thành CônMinh (quận Vân Nam) cưp đưc hai châu Tiêu Châu Riêu gm tất cả đến 32 xứ. Nam Chiếu biết li dụng rừng núi, nhử quân Đưng vào sâu ri vây hãm tấn công. Tiết


 

 

Độ S Kiêm Nam Trọng Thông ri ti Tiết Độ S Đường Quc Trung hai lần huy

đng 28 vạn quân đánh nhau vi Nam Chiếu đều bị thua rất thảm hại.

 

Năm Đưng Trình Nguyên thứ 16 (800) An Phủ S Vân Nam Vi Cao đánh quân

Nam Chiếu thua ở Thiết Kiều, phủ Lệ Giang.

 

Năm Bính Dần (846) Nam Chiếu tràn qua Giao Châu nhưng Kinh c S Bùi Nguyên Dụ đánh đuổi đưc. Sau đó, đến Vương Thức thay Bùi NguyênDụ biết cách cai trị nên mi mầm loạn đều tắt. Đến năm Canh Thìn (860), H sang làm Đô Hộ thì NamChiếu đã mạnh thêm nhiều lắm. Con PhongHưu(vua Nam Chiếu) Long tự xưng đế đặt quốc hiệu là Đại Mông, sau lại đi ra Đại Lễ. Long lotăng cưng ráo riếtvề quân sự, đng viên thanh niên t 15 tui để đưa vào quân ngũ. Rimt việc đã xẩy ra dẫn đưng cho quân Nam Chiếu c thêm lần nữa vào đất Giao Châu. Nguyên Lý Hộ thế mạnh ca "thiên triều" giết ngưi trưởng ca dân Mưng Đỗ Thủ Trừng khiến toàn thể dân Mường bất mãn. Dân Mường vncó liên lạc vi Nam Chiếu, muốn báo thù nhưng không đủ sức liền vạch đưng ch nẻo xui gic quân Nam Chiếu xâm c Giao Châu. Tháng 11 năm ấy, Thành Đô Hộ bị thất thủ, Lý H Giám Quận bỏ chạy về Vũ Châu. Tháng Giêng năm sau Đưng triều phải cho Vương Khoan đem quân Ung Châu các miền lân cận sang cứu viện. Quân Nam Chiếu lại rút về, nhưng hai năm sau họ lại lần đến. Tướng Đưng Thái Tập đem ba vạn quân sang đi phó, Nam Chiếu lại lui binh. Saunày Tiết Độ S Lĩnh Namlà Thái Kinh s Thái Tập lập đưccông to, mật tấu về triều đình rằng tình hình Giao Châu đã n định không cần phải để quân đi lại. Vua Đưng liền rút đoàn quân viễn chinh về, Thái Tập mun để lại5.000 binh cũng không đưc.

 

Hiểu đưc sự lc đc kể trên, năm Quý Mùi tức mt năm sau Nam Chiếu mở cuc tấn công mãnh liệt n bao giờ hết, bằng s 50.000 quân tràn như c vào Giao Châu,chiếm đưc ph thành. Thái Tập thế cô phảitự sát. Tướng Đưng Nguyên Duy Đức đem 400 quân Kinh Nam đến cứu cũng thua, chạy ra đến bờ ng thì bí li vì không thuyền bè. Y liền hào quân sĩ quay lại, liều sng mái vi quân Nam Chiếu vì thế nào cũng chết. Cuộc phản công này hại đưc hai ngàn binh sĩ Nam Chiếu nng đến đêm Nguyên DuyĐức kiệt lực, bị ng Nam Chiếu vây đánh giết đưc cả bọn. Thắng trận hoàn toàn, quân Nam Chiếu vào phủ thành sát hạiti 15 vạn nhân mng.

 

Giao Châu lt vào tay Nam Chiếu, vua Nam Chiếu Mông Thế Long c ơng

Tấn trấn thủ GiaoChâu vi 2 vạn quân, đặt Đoàn Thiên làm Tiết Độ Sứ.

 

Trong câu chuyện này, ta thấy sđố kỵ nhau ca bn văn võ ng nhà Đường Giao Châu lâm vào cuc binh lửa cùng tàn hại. Nhưng vẫn chưa hết!

 

Mất Giao Châu, tạm thi nhà Đưng thiênAn Nam Đô Hộ Phủ về Hải Môn (?) ri triệu tập quân các đạo về Lĩnh Nam, lo việc thuyền ơng thực. Mùa thu năm sau (864), Cao Biền đưc lệnh xuất quân.

 

 

7- Cuc Thất Bại Của Quân Nam Chiếu S Nghip Của Cao Bin

 

Năm Ất Dậu (865), Cao Biền đưc nhà Đường c làm ớng hp cùng Giám Quận

Duy Chu đem quân sang đóng Hải Môn (?) để giải quyết vấn đề Nam Chiếu, Cao


 

 

Biền sinh cửa ớng lại tay văn hc uyên thâm, dẫn 5.000 quân làm tiền đạo và ưccùng Duy Chu điều đng quân hậu viện tiến sau. Duy Chu không mun Cao Biền thành công, biết rằng Cao Biền giầu mưu c, tài quân sự, tất sẽ thắng trận, Nam Chiếutuy đông nhưng man mi ô hợp, chiến đấu lại không có phương pháp. Y chỉ còn cách không đem quân tiếp viện để Cao Biền hao mòn dần thực lực thất bại bại chăng. Cao Biền cất quân đi ri, Duy Chu vẫn cứ đóng nguyên vẹn tại ch.

 

Giám Quận nhà Đưng là Trần Sắc lại phái thêm mt đạo quân 7.000 ngưi nữa, do tưng Vi Trọng Tể nh đạo, sang tăng cưng cho đoàn quân viễn chinh ca Cao Biền. Bấy giờ Cao Biền mi xuất trận, thng đưc Nam Chiếu mấy kỳ, (năm 866 hi tháng 6) và cho báo tiếp về Trung Quc. Hi tháng9, năm thứ 6 hiệu Hàm Thông (865) Cao Biềnđánh lén 5 vạn quân Nam Chiếu lúc đang gặt hái Phong Châu (Vĩnh Yên) giết đưc mt số quân Nam Chiếu cưp đưc thóc lúa đem về nuôi quân lính. Ta nhận thấy Cao Biền khôn ngoan chỗ không đánh mạnh ngay vì chưa có tiếp tế và chưa đầy đủ lực ng. Việc đánh Phong Châu trưc đó chỉ do vấn đề cần ơng thực. khi có tiếp viện hẳn hoi (quân ca Vi Trọng Tể đến) Cao Biền mi thực sự lâm chiến.

 

Biết tình thế khó khăn, vào khoảng tháng 4 năm 866, Long thăng cho Đoàn Tú Thiênlàm Tiết Độ S đất Thiên Xiển (kinh đô riêng ca Nam Chiếu phía tây bắc Giao Châu) cho Dương Thấp (An Nam Chí Nguyênchép ơng Tấn) đến giúp Thiên giữ Giao Châu, cho Phạm Ta làm Đô Thng PhủĐô H. Nay Vân Nam còn thànhPhủ Ta huyện La Thư.

 

Tin báo thắng trận ca họ Cao đến Hải Môn thì bị Duy Chu chận lại. Triều đình TrungQuc lâu không thấy tăm hơi ca bn Cao Biền liền cho hi Lý, thì nói di rằng Cao Biền không chịu xuất trận vẫn án binh bất động Phong Châu. Thực ra, Cao Biền đã phá đưc quân Nam Chiếu bn Trương Thuyên, Ta Long Man, hàngđưcn 1 vạn quân, nhờ đưc ba lũy Ba Phong vàđang vây hãm quân Nam Chiếu La Thành quá10 hôm ri. Cuộc đắc thắng ch còn vấn đề thi gian thì vua Đưng Ý Tông phái VươngÁn Quyền Duy Chu ti thay. H Cao trưc khi về kinh đã mật phái tiểu hiệu ng Cn về Trung Quc trình bày tin tức thắng trận mi sự hãm hại ca Lý. Ri sau khi giao binh quyền cho Vi Trọng Tể, Cao Biền cùng 100 thủ túc lên đưng. Khi Vua Đường hiểu manh mi, Cao Biền lại đưc thăng chức Kiểm Hiệu Công B Thưng Thư đưc quay gót v Giao Châu tiếp tc việc đánh dẹp. Trong lúc này, bn Vương Án Quyền, Duy Chu mi đánh thành.VươngÁn Quyền nhútnhát, việc cũng tùy Duy Chu. Còn Duy Chu thì tham lam,tàn ác, tưng tá không phc, nhờ vậy quân Nam Chiếu giải đưc hai lần vây, trn đưc quá nửa. Đến khiCao Biền trở lại, hạ đưc thành, bại đưc ơng Thấp Tư, chém đưc bọn Thiến,Nê Ta, Nạc Mi Chu C Đạo Thổ Mán đã làm ớng đạo cho Nam Chiếu, cùng giết đưc 3 vạn quân Nam Chiếu.

 

Cao Biền lại đánh phá 2 đng Thổ Mán đã theo Nam Chiếu giết trưng. Thổ

Mán quy phc mt vạn bẩy nghìn ni.

 

Mùa Đông tháng 11 năm ấy, Vua Đưng ban chiếu đặt nh Hải Quận Châu Giao, cho Cao Biền làm Tiết Độ S kiêm HànhDoanh Chiêu Thảo S các đạo. Từ Lý Hộ tham


 

 

nhũng, đc ác, quân Man khi loạn gần 10 năm đến bấy giờ mi yên "An Nam Đô

Hộ Ph" đi thành Tĩnh Hải Quận bắt đầu từ đấy.

 

Xét ra, Giao Châu b nạn Nam Chiếu ròng 10 năm cùng tàn hại. Từ đó CaoBiền phục hồi đưc uy tín cho nhà Đưng và lại làm Tiết Độ S Giao Châu. Theo tu viện trưng A. Launay, Hi Truyền Giáo Ngoại Quc, tác giả "Histoire ancienneat moderne de l'AnNam" trang 34, sau khi bại trận vài năm, Nam Chiếu lại li dụng cơ hi Trung Quốc loạn để dấy quân: Vua Đường phải điều đình gả công chúa cho Vua Nam Chiếu. Theo li khuyên ca Cao Biền, nhà Vua đánh thuc đc giết chết 3 đặc phái viên sang đón công chúa linh hn ca Nam Chiếu. Do đó c này liệt nhà Đường giữ đưc Giao Châu thêm mt thời gian.

 

Cao Biền thi hành những công cuc ở đây?

 

Ông ta đã làm tất cả những việc ca mt ng mt văn quan tài. Trưc hết ông ta khi việc xây thành đắp lũy các i biên cnh để đề phòng giặc giã, do đó ông vi cho đắp ngay lại thành Đại La bên bờ ng Lịch. Thành này b mặt dài hơn

1.982 trưng, cao 2trưng linh 6 thưc. Bên ngoài thành có mt con đê chạy theo để bao bc lấy thành. Đêdài hơn 2.125 trưng linh 8 thưc, cao 1 trượng i, dầy 2 trưng. Trong thành ti 40 vạn nóc nhà (?) S sống ca nhân dân rất sầm uất.Ônglại khai phá các ghềnh thác để mở rộng đưng thủy cho các thuyền buôn bán đi lại.

 

Về mặt cai tr ông cũng mt chínhsách rệt tránh đưc mi điều nhũng lạm cabọnthừa hành nên ông đã gây đưc thiện cảm giữa ông dân chúng chonên ông đưc tôn Cao Vương. Ông lập các s thuế để tiền chi dng. Sau này ngưi ta cho rằngni Việt Nam phải đóng sưu thuế từ thuở Cao Biền làm Tiết Độ S Giao Châu. Điều đó không hẳnthế. lẽ rằng vi Cao Biền Giao Châu chịumt chế độ thuế khóa phânminh thì phải hơn, còn trong thi các tiền triều không hẳn mt chính sách thu nạp rệt nênsự đóng p ca dân phần ln chỉ vào cái túi tham nhũng không đáy ca bn quan lại Trung Quc.

 

Năm Ất Vị (875) vua Đường đi Cao Biền đi làm Tiết Độ S tại Tây Xuyên (Tứ Xuyên) và ưng thuận li đề nghị ca Cao Biền cho Cao Tầm (cháu CaoBiền) thay thế chú pơng Nam.

 

Chẳng bao lâu nưc Tàu lại loạn cáicảnh tam phân ngũ liệt lại tái diễn. Cũng như mi lần, cuộc thay đi chính s bên Trung Quc mtdịp tinh thần quc gia Việt Nam đưc thức tỉnh.



Link của trang: Chương 8 Bắc Thuộc Lần Thứ Tư (603 - 939)

Bài cũ Trang chủ Bài mới